Rozpoznanie ADHD w dorosłości nie opiera się na jednym teście ani krótkiej rozmowie. To proces, który wymaga dokładnego zebrania informacji o obecnych trudnościach, ale też o funkcjonowaniu w dzieciństwie (do 12 roku życia). Zwykle obejmuje pogłębiony wywiad kliniczny, wypełnianie kwestionariuszy oraz wykorzystanie ustrukturyzowanych narzędzi diagnostycznych, takich jak DIVA-5.
Jakie materiały warto zabrać na pierwsze spotkanie?
Jednym z kluczowych aspektów rozpoznania ADHD jest ustalenie początku objawów. Dlatego pomocne mogą być dokumenty pokazujące, jak wyglądało Twoje funkcjonowanie szkolne i rozwojowe.
Pomocne może być dostarczenie diagnoście:
- dawnych opinii psychologicznych lub pedagogicznych, jeśli były sporządzane,
- świadectw z edukacji wczesnoszkolnej z oceną opisową – często zawierają informacje o koncentracji, tempie pracy czy zachowaniu w klasie,
- kart informacyjnych z leczenia psychiatrycznego lub psychologicznego (jeśli takie miało miejsce),
- innych materiałów, które pokazują historię trudności, leczenia lub wsparcia.
Przygotuj własne obserwacje
Dobrym pomysłem jest wcześniejsze spisanie trudności, które zauważasz w codziennym funkcjonowaniu. Chodzi o sytuacje z pracy, relacji, organizacji czasu, zarządzania obowiązkami, regulacji emocji czy utrzymywania uwagi.
Ważne, aby nie ograniczać się do list objawów z internetu ani do oficjalnych kryteriów. Zapisz wszystko, co wydaje Ci się istotne – nawet jeśli nie masz pewności, czy to może mieć związek z ADHD. Podczas wywiadu psycholog i tak pomoże uporządkować te informacje.
Jeśli przyjmujesz jakieś leki, zapisz również ich nazwy i dawki.
Wspomnienia z dzieciństwa – dodatkowe źródło danych
Jeżeli to możliwe, warto porozmawiać z kimś z rodziny, kto pamięta Twoje funkcjonowanie w młodszych latach. Rodzic, rodzeństwo lub inna bliska osoba może przypomnieć sytuacje, które dziś są już nieczytelne lub zatarte w pamięci. Na drugie spotkanie diagnostyczne (z wykorzystaniem DIVA-5) warto zaprosić kogoś kto pomoże zrelacjonować Twoje funkcjonowanie w dzieciństwie.
Oś czasu życia
Przygotowanie chronologicznego zestawienia ważnych wydarzeń może znacząco uporządkować rozmowę diagnostyczną. Warto uwzględnić:
- przebieg edukacji i ewentualne trudności szkolne,
- zmiany pracy, konflikty zawodowe, problemy z organizacją,
- relacje partnerskie i społeczne,
- okresy nasilonych objawów,
- momenty rozpoczęcia lub zakończenia psychoterapii czy farmakoterapii.
Taka „mapa życia” pomaga zobaczyć powtarzalne schematy oraz związki między objawami a wydarzeniami życiowymi.
Sprawy praktyczne
Jeżeli spotkanie odbywa się w gabinecie i korzystasz z okularów do czytania, zabierz je ze sobą. Część narzędzi wymaga pracy z formularzami papierowymi lub ekranem komputera.
Warto też zadbać o komfort – przyjść z niewielkim zapasem czasu i bez napiętego harmonogramu tuż po wizycie. Rozmowa diagnostyczna bywa wymagająca i porusza wiele obszarów funkcjonowania, a co za tym idzie, zdarza się że drugi wywiad może potrwać kilkanaście minut dłużej.
Jeśli spotkanie odbywa się online, zapewnij sobie komfortowe warunki:
- ogranicz w otoczeniu liczbę rozpraszaczy,
- zapewnij sobie prywatność,
- przygotuj sobie napój na wypadek gdyby zaschło Ci w gardle np. wodę, czy herbatę,
- jeśli korzystasz z bezprzewodowych słuchawek – pamiętaj by uprzednio maksymalnie naładować baterię.